Pielgrzym na Świętej Katarzynie.

Posąg pielgrzyma

Relikwie Krzyża Świętego nadal przyciągają licznych wiernych, którzy u stóp góry, od strony Nowej Słupi podziwiają kamienną figurę klęczące­go mężczyzny, zwaną Pielgrzymem, Emerykiem, św. Onufiym albo Osobą Kamienną. Ma być to pielgrzym, który przybył tu zachwycony sławą relikwii Krzyża Świętego. Wędrując na górę szlakiem turystycznym usłyszał bijące dzwony i powiedział wówczas: „Nic dziwnego, bo przecież Pielgrzymuje świątobliwy człowiek”. Po tych zarozumiałych słowach został zamieniony w kamień. Odtąd każ­dego roku posuwa się do przodu na odległość wielkości ziarnka piasku. Gdy kamienny wędrowiec dojdzie do klasztoru na Świętym Krzyżu, nastąpi koniec świata.

Krzyża Świętego – pięciu drobinek krzy­ża, na którym skonał Jezus Chrystus. Z tej racji do czasu „potopu” szwedzkiego było uważane za najważniejsze sanktuarium religijne w Polsce, a istniejącą do dziś tzw. Drogą Królewską pielgrzymowali szlakami pieszo wszyscy polscy królowie. W barokowej kaplicy grobowej Oleśnickich spoczywa tu ojciec króla Michała Korybuta Wiśnio- wieckiego – słynny pogromca Kozaków, Jeremi Wiśniowiecki. Na przełomie XIX i XX w. w budynkach klasztornych istniało więzienie, uznawane za najcięższe w Pol­sce. To w nim tworzył swego Kochanka Wielkiej Niedźwiedzicy pisarz Sergiusz Piasecki. Podczas II wojny światowej Niemcy przetrzymywali w więzieniu jeń­ców radzieckich. Obecnie gospodarzami klasztoru jest zakon Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej. Prowadzą oni muzeum misyjne z eksponatami z całego świata. Część pomieszczeń zajmuje wy­stawa Przyrodniczo-Leśna Świętokrzy­skiego Parku Narodowego.