Grocholice- miejsce wszechświęte
Kościół w Grocholicach
W Grocholicach faktycznie zjeżdżamy w dolinę niewielkiego strumienia, by za sklepem skręcić w prawo i po czterystu metrach zatrzymać się przed kościołem we Wszechświętym. Po drodze na szlaki świętokrzyskim znany z Pornografii krajobraz: „(…) wieś Grocholice, po lewej stronie rzeczka, a po prawej rzadkie jeszcze chałupy i płoty kura i gęś, koryto o bajoro, pies, chłop lub baba odświętna, ścieżką krocząca do kościoła… spokój i senność naszej wsi”.
Sprzed gotyckiego kościoła w Grocholicach wracamy szlakiem do centrum. Koło sklepu w lewo i zaraz potem w prawo ku Małoszycom – „(…) wspinaliśmy się teraz pod górę za Grocholicami, po lewej stronie były ściany ziemne, żółte, w których wykopano piwnice na kartofle”.
Szlakiem literackim
Wśród świętokrzyskich miejscowości z najstarszą metryką – obok wspomnianych już wcześniej miast – na uwagę zasługuje królewskie miasto Chęciny, które przez wieki rozwijało się jako jeden z najważniejszych w Polsce ośrodków kamieniarstwa oraz wydobycia i przetwarzania rud metali nieżelaznych. Tzw. marmury chęcińskie albo kieleckie wydobywane są do dzisiaj Gotycki zamek w Chęcinach, dostosowany do kształtu wyniosłej góry, należał do najpotężniejszych polskich twierdz. Przechowywano w nim skarbiec gnieźnieński a organizowane tu zjazdy rycerstwa dały początek polskim sejmom. Piękne fundacyjne szlaki pozostawił Kazimierz Wielki klasztorowi franciszkanów, do którego w 1641 r dobudowano kaplicę grobową Branickich oraz halowy kościół parafialny w którym w 1614 r. pochodzący z Włoch kamieniarz i wójt Chęcin, Kacper Fodyga, wybudował w stylu renesansowym – jedną z pierwszych w Polsce – mieszczańską kaplicę grobową. Renesansowa kamienica zwana Niemczówką pochodzi z 1570 r. Wczesnobarokowy zespół klasztorny klarysek zajmują obecnie bernardynki. Tym szlakiem literackim chciałbym zakończyć powyższy artykuł.
Świętokrzyskie opactwa.
Zamek w Chęcinach
Bezpośrednimi filiami francuskiego Morimond były trzy świętokrzyskie opactwa cystersów: w Jędrzejowie – powstałe w latach 1141-49 jako pierwsze w Polsce, Wąchocku i Koprzywnicy. Cystersi, którzy upowszechniali zdobycze techniczne i kulturę agronomiczną (np. koło wodne, eksploatację surowców mineralnych, wydajne folwarki), przyczynili się do rozwoju szlaków, przemysłu i rolnictwa. Zwie się ich czasami zakonem inżynierów.
Opactwo wąchockie należy do zabytków najwyższej, światowej klasy. Duże ilości szlaków turystycznych i w sumie nie tylko. Do dzisiaj zachowały się tu niespotykane gdzie indziej oryginalne wnętrza romańskie datowane na XIII w.: bogato zdobiony kapitularz z czterema filarami, dormitorium (sypialnia), fraternia (miejsce do pracy), karcer oraz kościół z transeptem. Przykładem przejścia między epoką romańską a gotykiem jest refektarz (jadalnia).
Część pomieszczeń opactwa zajmuje kolekcja unikatowych zbiorów patriotycznych zgromadzonych przez księdza Walentego Ślusarczyka i eksponowanych niegdyś na plebanii w Nowej Słupi W krużgankach klasztoru umieszczono urnę z prochami Jana Piwnika – „Ponurego”, legendarnego dowódcy zgrupowań partyzanckich Armii Krajowej w Górach Świętokrzyskich, mającego w czasie wojny kwatery na sąsiednim Wykusie.